Sokograd – (Sokobanja)

Sokograd

U kanjonu reke Moravice, oko 2 km istočno od Sokobanje, na strmom i skoro nepristupačnom uzvišenju nalaze se ostaci srednjovekovnog utvrđenja.

Utvrđenje je nepravilne osnove, većih dimenzija i verovatno je podignuto na temeljima antičkih građevina. Sastoji se od Donjeg i Gornjeg grada. Donji grad je uglavnom razrušen, sem delova bedema, četvorougaone kule i glavne kapije koja je najbolje očuvana. Gornji grad – citadela je na stenovitom grebenu koji je odvojen od Donjeg grada. U okviru Gornjeg grada nalazi se najviša četvorougaona kula sa puškarnicama. Oko nje je dublji prokop. Postoje još dve pravougaone kule, nešto niže, povezane dužim zidom koji je imao otvore za topove. Ulaz u Gornji grad bio je kroz donju kulu. Očuvana je i cisterna za vodu, zasvedena kamenom i usečena u stenu. U njoj su nađene keramičke cevi za dovod kišnice.

Utvrđenje je građeno tokom XIII i XIV veka da bi već početkom XV veka, tačnije 1412, bilo opustošeno i uništeno od strane odmetnika Muse. Postoje podaci da ga već sledeće, 1413. drže Turci. Arheološka istraživanja su vršena 1980–1982. godine.

Nema pouzdanih podataka o njegovom nastanku… izvesno je da se radi o srednjovekovnoj tvrđavi izrađenoj na temeljima utvrđenja iz četvrtog do sedmog veka. Pominje se u biografiji despota Stefana Lazarevića, a porušen je tokom borbi za turski presto koje je vodio sultan Musa protiv odmetnika Hanuz bega 1413. Musa, poznatiji kao Musa Kesedžija, pominje se i kao glavni krivac za rušenje Crkve Svete Petke nedaleko od izletišta Lepterija.

Za Sokograd se vežu mnoštvo legendi i priča, ali u narodu je ostala priča o devojci Lepterija koja je bila kći neimenovanog vladara Sokograda i Župana, sina gospodara Vrmdžanskog grada. Naime, Župan se zagledao u Lepteriju i dogovorio se sa njom da sa svojom družinom dodje po nju u podnožju Sokograda da bi je odve kod sebe u Vrmdžanski grad kako bi se njome oženio. Kada je Župan došao po Lepteriju i poveo je sa sobom, Lepterijin otac je primetio da je Lepterija nestala, on je poslao svoje vojnike po nju i naredio da ako je nadju i da je ubiju. Na današnjem mestu i izletištu zvanom Lepterija su je vojnici sustigli i tu je ubili tako da je to mesto po ovoj legendi i dobilo naziv, a Župan od tuge i bola za svojom dragom je skočio u najdublji vir i udavio se, a to mesto se danas zove plaža Župan.

Slični članci