Gomolava

Gomolava

Na južnim padinama Fruške gore, na levoj obali Save, na kraju sela Hrtkovci proteže se višeslojni arheološki lokalitet Gomolava, nalazište od izuzetnog kulturnog značaja. Bila je naseljena tokom šest milenijuma i spada u red najpoznatijih lokaliteta u Evropi.

Sam lokalitet je višeslojno nalazište koje obuhvata arheološke slojeve od kasnovinčanskog perioda, preko eneolita i ranog bronzanog doba do gvozdenog doba, zbog čega ga arheolozi popularno nazivaju Tortom od civilizacija, a spada u red tel tipova naselja. Istraživanja lokaliteta su započeta 1904. godine, a sistematski radovi na Gomolavi su započeli 1953. godine i još uvek, sa prekidima, traju. Sam lokalitet se danas nalazi pod zaštitom države kao arheološko nalazište od izuzetnog značaja, ali je i pored toga ugrožen rekom Savom koja ga spira, pogotovo u doba visokog vodostaja.

Prvi arheološki materijal sa Gomolave prikupio je učitelj Mato Vohalski, poverenik Arheološkog muzeja u Zagrebu krajem 19. veka. Godine 1904. obavljena su i prva stručna iskopavanja. Međutim, tek od sredine 20. veka, od 1953. godine Vojvođanski muzej, započinju prva zaštitna iskopavanja na ovom višeslojnom praistorijskom nalazištu, koja u kontinuitetu traju do 1957. godine. U periodu od 1965. do 1985. godine istraživanja se nastavljaju na lokalitetu Gomolava, istražena je površina od preko 4400m2 na osnovu čega je uspostavljena vertikalna i horizontalana stratigrafija lokaliteta-od mlađeg neolita do punog srednjeg veka.

Višegodišnja sistematska istraživanja na Gomolavi dala su veliki doprinos sigurnom utvrđivanju vremenskog redosleda brojnih praistorijskih kultura u Podunavlju i na prostoru centralnog Balkana. Najstarije naselje osnovano je u petom milenijum stare ere. Mada se pretpostavlja da su na ovom prostoru boravili predstavnici starijeg neolita, prvo naselje su ipak podigli predstavnici mlađeg neolita. Oni podužu uređena naselje sa poluzemunicama i nadzemnim kućama većih dimenzija.

U bronzanom dobu, u drugom milenijum, Gomolava je naseljena tokom celog ovog razdoblja. Na Gomololai su otkriveniostaci starijeg ili ranog gvozdenog doba koji pripadaju halštatskom razdoblju. U mlađem gvozdenom dobu, postaje važan administrativni centar, važna ekonomska i kulturna stanica Kelta, odnosno plemena Skordiska koji se ovde naseljavaju.

U vreme Rimskog carstvaod, Gomolava potpada pod rimsku vlast o čemu svedoče, ranorimska keramika i bronzane posude koje potvrđuju  boravak rimskih podanika na Gomolavi već u 1. veku nove ere. Otkriće vile rustike, vikusa i rimske nekropole iz 3. i 4. veka nove ere u podgrađu Gomolave, konstatovano je da je ovaj prostor bio nastanjen sve do rane seobe naroda.

Nakon povlačenja Rimljana, Gomolava je tek u ranom srednjem veku ponovo nastanjena, o čemu svedoči nalaz manje nekropole, koja pripada preiodu  osmog i devetog veka.

Istraživanje starije srednjovekovne nekropole ukazuje da je ovo nalazište korišćeno u dužem vremenskom razdoblju – od kraja 14. do 16. veka nove ere.

Slični članci