Nebeske stolice

Pogled na lokalitet

Nebeske stolice ili Crkvina je arheološki lokalitet iz poznoantičkog (III/IV vek) i ranohrišćanskog perioda (kraj V/VI vek), koji se nalazi na nadmorskoj visini od 1800 metara, ispod istoimenog uzvišenja, pod samim Pančićevim vrhom (2017 metara nmv.) na Kopaoniku. Tokom istraživanja započetih 1998. godine, otkriveni su ostaci građevina i reprezentativne bazilike, specifične osnove, u čijoj unutrašnjosti je otkriven ranohrišćanski mozaik. Na lokalitetu nisu otkriveni tragovi srednjovekovnih dogradnji i građevina, kao ni drugi ostaci iz tog doba, zbog čega se smatra da je on posle rušenja/napuštanja tokom seobe naroda, više nije korišćen.

Prema dosadašnjim saznanjima, život na ovom lokalitetu je postojao od III do VI veka, prvo kao mali kasnoantički stambeni kompleks koji se u V ili VI veku razvio u važno hrišćansko kultno središte. Ovako značajnom središtu hrišćanstva, moralo je da odgovara i znatno veće naselje od onog otkrivenog uz njega (svega nekoliko građevina), zbog čega se pretpostavlja da se ono nalazilo u sklopu ili:

  • Neistražene tvrđave iz ranovizantijskog doba, na brdu Čučaica, južno od Nebeskih stolica

ili

  • Utvrđenja Gradac, u zaseoku Gornji Levići, kod sela Đerekare

Lokalitet Nebeske stolice

Nebeske stolice (1913 m nmv) su grupa stena ispod Pančićevog vrha, sa kojih se pruža pogled ka dolini Ibra i Kosovu, a naziv im je 1895. godine dao Živojin Mišić. Sam arheološki lokalitet se nalazi nešto istočnije, pored kolskog puta koji obilazi Pančićev vrh i povezuje TC Suvo Rudište sa Vojetinom (1561 m nmv) odnosno selima Zaplaninom i Belim Brdom. Na samom terenu nije bilo nadzemnih ostataka, niti obrisa građevina, ali je u lokalnom narodu postojalo predanje da se tu nalazila crkvina svetog Prokopija i svake godine se na dan ovog sveca (08.07.) izlazilo na ovo mesto.

Ostaci antičkih građevina

Kasnoantičko naselje

U južnom delu kompleksa, nalaze se ostaci građevina koje pripadaju kasnoantičkom dobu, odnosno periodu III i IV veka, prema pronađenim novčićima. Pored njih, u ovom delu su pronađeni ulomci posuda od stakla i keramike, narukvice od staklene paste na kojima je motiv lažne pletenice (okvirno se datuju od IV do VI veka), kao i fibule, koje se javljaju u dva karakteristična oblika.

Ranohrišćanska bazilika

Bazilika na Nebeskim stolicama (prostire se pravcem jugozapad-severoistok) ima složenu i specifičnu osnovu, sa dvostrukom oltarskom apsidom, naosom, severnim brodom, južnim aneksom i narteksom. Cela građevina je napravljena istovremeno tj. nije građena iz više faza, a građevine sa analognom osnovom nisu otkrivene. Pravljena je lomljenog i tesanog kamena koji je vezivan krečnim malterom, a sam teren je uticao na njenu gradnju, pošto su u njoj (narteks i apsida) uočljivi delovi stena koje su se pre gradnje nalazile na tom prostoru. Njena unutrašnjost je bila ukrašena freskoslikarstvom i mozaikom, na patosu, što svedoči o njenom reprezentativnom izgledu. Danas su od bazilike opstali temelji i prizemni deo zida, koji su nakon otkopavanja konzervirani.

U unutrašnjosti crkve, pronađeni su delići stakla koji su pripadali prozorima, čiji je izgled i raspored nemoguće rekonstruisati. Pored njih, unutrašnjost crkve osvetljavao je i polijelej, od koga je pronađen jedan perforirani krst.

Slični članci